एजेन्सी । हालै सत्ताकब्जा गरेकाे तालिबानी समूहले अफगानिस्तानका विभिन्न स्थानमा जनताको घरमै गएर पैसा उठाइरहेकाे छ । तर यसरी उठाइएको पैसालाई स्थानीय मानिसहरूले ‘चन्दा’ वा ‘दान’ नभनेर ‘भत्ता’ भन्ने गरेका छन् । तालिबानले मानिसहरूलाई आफू बसोबास गरिरहेकै इलाकामा बस्न या अन्यत्र यात्रा गर्नका लागि समेत पैसा तिर्न लगाइएको आरोप लागेको छ ।
अफगानिस्तानका विभिन्न भागमा तालिबानबाट विधवाहरूलाई बचाउनका लागि समेत मानिसहरूले घर छाड्न बाध्य भइरहेको दाबी पनि गरिएको छ ।
बिबिसी हिन्दीले अफगानिस्तानको जोजान प्रान्तमा यस्तै परिस्थितिको सामना गरिरहेका मानिसहरूसँग कुराकानी गरेर एक रिपोर्ट प्रकाशित गरेको छ । यस अनुसार मानिसहरु असुरक्षित र आतंकित महसुस गरिरहेको पाइएको छ ।
शबनम (नाम परिवर्तन) ले हालै मात्र मजार–ए–शरीफ भन्ने शहरबाट जोजानको यात्रा गरिन् । उनी भन्छिन्–
‘अब हामी अफगान महिला मेहरामबिना घरबाट बाहिर निस्कन सक्दैनौं । यो यात्रामा मसँग एक महिला नातेदार, उनका श्रीमान र छोरा थिए ।
जब तपाईं मजार–ए–शरीफको सहरको सीमाबाट बाहिर निस्कनुहुन्छ, त्यहाँ तालिबानहरू देखिने एउटा सुरक्षाचौकी छ। तिनीहरूले गाडीमा चेकजाँच गर्छन्, भित्रका यात्रुहरूलाई हेर्छन्, सोधपुछ गर्छन् र त्यसपछि सामानहरू खोज्छन् ।
तर, चेकपोस्टमा तालिबान यस्ता अधिकारीहरु छन्, जसको काम चालकहरूबाट पैसा लिने हो । उनीसँगै एकजना हतियारधारी पनि हुन्छन् । तालिबान लडाकुहरू मोटरसाइकलमा राजमार्गमा गस्ती गरिरहेको देखिन्छ । तर्साएर वा धम्क्याएर उनीहरु असुली गर्छन् ।
जोजानको अडखोई जिल्लाको केवल तीन घण्टाको यात्रामा मैले करिब ११ वटा चौकी पार गरेँ।’
यस्तै मजार–ए–शरीफकै निवासी नादिर (नाम परिवर्तन) भन्छन्– ‘तालिबानले हरेक घरबाट भत्ता उठाउँदै छन् र सबैले आफ्नो हैसियतअनुसार पैसा दिइरहेका छन् । मैले पनि १०० अफगानी रुपैयाँ दिएँ । कसैले योभन्दा बढी दिनुपरेको छ र कसैलाई खाना दिनु परेको छ ।’
जब म अडखोयमा प्रवेश गरेँ, सबै कुरा पूरै परिवर्तन भएको देखियो । यो सुनसान सहर जस्तै थियो । सबै पसलहरु बन्द थिए र वातावरण त्रासमय लाग्थ्यो ।
नादिरका अनुसार तालिबानहरूले यस कामको लागि उक्त क्षेत्रका प्रतिष्ठित व्यक्तिहरूलाई काममा राखेका छन् । उनले भने, ‘तिनीहरू हाम्रो घरमा आउँछन् तर उनीहरूसँग दुई तालिबानी सदस्यहरू पनि हुन्छन् । काबुल र मजार–ए–शरीफ बाहेक, म पहिले धेरै पटक जोजान गएको छु। शबरघान जेलबाट गुज्रँदै गर्दा त्यहाँको मुख्य गेट खुला रहेको र तालिबानले पनि पहरा दिइरहेको देखेँ ।’
उनले राजमार्गका सबै चौकीहरू लडाइँबाट प्रभावित भएको र तालिबानका झण्डाहरू अब तिनीहरूका छतमा फहराइरहेको देखेको बताए ।
शबनम भन्छिन्, ‘जब म अडखोयमा प्रवेश गरेँ, सबै कुरा पूरै परिवर्तन भएको देखियो । यो सुनसान सहर जस्तै थियो । सबै पसलहरु बन्द थिए र वातावरण त्रासमय लाग्थ्यो । मलाई भनिएको थियो कि तालिवानको आदेशअनुसार साँझ ५ बजे पसल बन्द हुन्छन् । हामी प्रवेश गर्दा चार बजिसकेको थियो । घाम अस्ताएपछि यहाँ कर्फ्यु लगाइन्छ ।’
तालिबानकाे शासनमा सवारीसाधनमा सङ्गीत बजाउन पनि प्रतिबन्ध लगाइएकाे छ । र महिलाहरूलाई बुर्का लगाउन निर्देशन दिनुका साथै स्मार्टफोनको प्रयोग नगर्न भनिएको छ ।
शबनम भन्छिन्, ‘यहाँ म मेरी काकीसँग बसेँ । उनले मलाई यसपटक तालिबान आफ्नो क्षेत्रमा आएपछि त्यहाँ लडाइँ भएको बताइन् । यहाँको अवस्था काबुल र मजार-ए-शरीफ वा अन्य प्रमुख सहरभन्दा फरक थियो ।’
उनकी काकीले भनिन्-
‘हाम्रो घर अगाडि युद्ध भएजस्तो लाग्थ्यो । धेरै आफन्तहरू छोराछोरी लिएर हाम्रो घरमा आश्रय लिन आएका थिए । बच्चाहरू धेरै डराए । तिनीहरू घरको एक कुनाबाट अर्को कुनामा दौडिरहेका थिए, तहखाने र माथिको कोठाहरूमा डरले चिच्याइरहेका थिए ।
ती युद्धका भयानक दिन थिए । तीन दिनसम्म यसरी नै चल्यो । यो झडपमा धेरै पसलमा आगलागी हुनुका साथै घरका सिसाहरू फुटेका थिए ।
अघिल्लो तालिबान सरकारमा तालिबानले हाम्रो घरको कुना–कुनामा खोजी गरी पुरुषहरूलाई पक्राउ गरेको थियो । मसँग एउटा सिलाई मेसिन थियो, जुन उनीहरूका लागि साँच्चै नयाँ थियो र उनीहरूले मलाई यो के हो भनेर सोधेर हैरान पारेका थिए ।’
मरियम बीबीकी बुहारी स्कुल शिक्षिका हुन् । मरियमले आफ्नी बुहारीले तालिबानलाई एक हजार अफगान रुपैयाँ पनि दिएकाे बताइन् । तर छोरीले ६ कक्षासम्म मात्र पढ्न सक्ने भन्दै तालिबानले चेतावनी दिए ।
यस क्षेत्रमा केटीहरूलाई विद्यालय जान दिइँदैन । उनीहरूले तालिवानको अघिल्लो युगलाई बिर्सिसकेका थिए, तर अहिले अवस्था निकै कठि छ । यस क्षेत्रको अवस्था पहिले पनि खराब थियो र निकै असुरक्षित क्षेत्र थियो । तालिबानले धेरै घरमा लुटपाट समेत मच्चाएको उनीहरू बताउँछन् ।
जोजान प्रान्तको एडखोय जिल्लामा उसै पनि खडेरी पर्छ । खडेरीका कारण कृषि उत्पादन नहुने हुँदा जनता मारमा छन् र खाद्यान्न अभाव हुन्छ । तालिबान आउनुअघि यहाँका मानिसहरूले अन्तर्राष्ट्रिय संघ-संस्थाबाट सहयोगस्वरूप पीठो लिने गर्दथे, तर यसपटक त्यो पनि पाएनन् । अब जनता भन्छन्- कसले सहयोग गर्ने ?
यहाँका गरिब किसानले पनि तालिबानलाई कर तिर्नु परेको छ । तालिबानका प्रतिनिधिहरू सबै व्यापारिक केन्द्रहरूमा उभिएका छन् । मजार-काबुल राजमार्ग र हेरात-काबुल राजमार्गमा यस्तै प्रतिनिधिहरू भेटिन्छन् । यहाँ तिनीहरूले विभिन्न वस्तुका लागि फरक-फरक दरमा कर उठाउने गरेका छन् । करका अतिरिक्त व्यापारीहरू र धनी पसलेहरूले भने तालिबानहरूलाई ‘भत्ता’ पनि तिर्नुपर्छ।
(बिबिसी हिन्दीबाट अनुदित)
