काठमाडौं,जेठ २८ गते बुधबार ।

फौजदारी अपराधको अनुसन्धान र छानविनका लागि पनि विभिन्न नामका समिति बनाउने क्रम बढेको छ । राजनीति प्रेरित भएर बनाइने यस्ता समितिले प्रहरीको काम, कर्तव्य र अधिकारमा धावा मात्र बोल्दैन, विश्वासमै प्रश्नसमेत उठाउँछ ।

सडक र सदनमा आउने/आएका चर्को स्वर क्षणिक मत्थर पार्न बनाइने यस्ता समिति फौजदारी घटनाको अनुसन्धानमा सफल भएको पछिल्ला उदाहरण भने छैनन् ।

प्रहरीले जेठ १० गते पश्चिम रुकुमको चौरजहारीमा भएको घटना अनुसन्धान गरिरहेको छ । पीडित पक्षले दिएको जाहेरीका आधारमा प्रहरीले नबराज विककी प्रेमिका भनिएकी युवती, उनका अभिभावक, वडा अध्यक्षसहित २५ जनालाई नियन्त्रणमा राखेको छ ।

जिल्लाबाहेक प्रदेश प्रहरी र केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी) छुट्टै टोली पनि अनुसन्धानमा सक्रिय छ । विभिन्न इकाई र सम्यन्त्र प्रयोगमार्फत अनुसन्धान गरिरहेको र धेरै ‘नजेलिएको’ भनिएको चौरजहारी घटनामा दिन जसरी सरकारदेखि संसदसम्मले समिति बनाएका छन् ।

गृहमन्त्रालयको सहसचिव नेतृत्वको समिति क्रियाशील रहँदा प्रतिनिधिसभाले विशेष समिति नै बनाएको छ । फौजदारी घटना केन्द्रित गरेर एकपछि अर्को समिति बनाउने अभ्यासले राज्यका निकायबीचको अविश्वास प्रस्ट्याउँछ ।

यही प्रबृत्तिको निरन्तरता अर्थात् हरेक घटनामा यस्ता समिति बनाउनु पर्ने अवस्था आउँदा प्रहरीप्रतिको विश्वास स्वतः कमजोर हुने छ । सतही सोधपुछमा केन्द्रित हुने यस्ता समितिले घटनाको प्रबृत्तिगत निरन्तरतामा नियन्त्रणको दीर्घकालीन सुझाव दिन सक्छन्, न कि दोषी र निर्दोषको किटानी ।

समितिका प्रतिवेदन कार्यान्वयन गर्नुपर्दा पनि प्रहरी नै निर्णायक हुने अर्थात् उसकै रायको आधारमा मुद्दा निर्धारण हुने भएकाले सुरुआती अनुसन्धानदेखि नै प्रहरीलाई जिम्मेवार बनाउनु पर्नेमा जोड दिन्छन् कानूनकर्मी । घटना अनुसन्धानभन्दा तत्काल मत्थर पार्ने नियतले समिति बनाउने प्रबृत्तिले नै गलत रहेको उनीहरुको भनाइ छ ।

सांसद देवेन्द्र पौडेलको संयोजकत्वमा गठित संसदीय विशेष समिति र जेठ १३ गते गृह मन्त्रालयका सहसचिव जितेन्द्र बस्नेतको नेतृत्वमा बनाइएको समितिले पनि दीर्घकालीन सुझाव दिनुबाहेक दोषी र निर्दोष किटान गर्ने सम्भावना कम रहन्छ ।

फितलो अनुसन्धान, न्याय प्राप्तिको अविश्वास र राजनीतिक प्रतिवद्धतामा प्रश्न उठेपछि समिति बनाएर फौजदारी अपराधको अनुसन्धान अति गिजोलिएको ताजा उदाहरण हो– निर्मला पन्त प्रकरण ।

राजनीतिक रंगसमेत दिन खोजेको भनिएको चौरजहारी घटना अनुसन्धानका दृष्टिले निर्मला प्रकरण नहोस् ।